[ يحيي نحوي ] « از اين عده يحياى نحوى اسكندرانى اسكلانى بيش از ديگران عمر و اوائل اسلام را درك كرد » . « محمد بن اسحق النديم بغدادى « 1 » در كتاب « الفهرست » گفته است : يحياى نحوى شاگرد ساوارى « 2 » ( ساوارس ؟ ) بود . ايضا مىگويد : يحياى نحوى در اوائل امر اسقف يكى از كنيسه‌هاى مصر و مذهب او مسيحى يعقوبى بود . بعدا از عقيده تثليث برگشت . اسقفان مصر جمع شده با او بمباحثه پرداختند و يحياى نحوى بر آنها غالب و فايق گرديد . چون از راه بحث و مباحثه اسقفان نتوانستند ، او را بعقيدهء خود برگردانند ، لذا از راه ملاطفت و مهربانى و جلب عاطفه از او خواستند تا بعقيدهء تثليث برگردد و ديگر در اين باب اظهارى نكند . يحياى نحوى تسليم آنها نشد و به عقيدهء سابق برنگشت ، پس او را محروم نمودند ، يعنى از شركت در مجامع آنها منعش كردند . چون مصر بدست عمرو عاص فتح شد عمرو او را تجليل و احترام كرد و مقامى به وى سپرد » . « از تعاليق و نوشته‌هاى ابو سليمان محمد بن طاهر بن بهرام سجستانى نقل مىكنم كه او گفت : يحيى نحوى در دورهء عمرو عاص مىزيست و عمرو او را پذيرفت . او گفت : يحيى مسيحى و مقيم اسكندريه و شاگرد امونيس ( اميونيس ) « 3 » و وى شاگرد برقلس « 4 » بود . ابو سليمان گفت كه يحيى گفته است : برقلس را درحالىكه به پيرى كامل رسيده بود و به علت زيادى سن ديگر از او استفاده نمىشد ، ديده است . « عبيد اللّه بن جبرائيل در كتاب « مناقب الاطباء » گفته است : يحيى نحوى در علم نحو و منطق و فلسفه دانشمندى قوى بود . كتابهاى طبى بسيارى را تفسير كرد . چون در فلسفه بسيار قوى بود ، بر مباحث فلسفى افزود و يكى از فلاسفهء بنام در

--> ( 1 ) - ابن النديم وراق در سالهاى 936 - 995 ميلادى مىزيسته و در بغداد ولادت يافت . صاحب كتاب « الفهرست » معروف مىباشد . ( 3 ) - Ammonios ( 2 ) - Severus ( 4 ) - Proklos